عید فطر

عید فطر از نظر مسلمانان روز بزرگ و از اعیاد مهم است. در این روز که مصادف با اول شوال است مسلمانان بعد از یک ماه روزه داری به یمن بندگی و طاعتی که بر درگاه خدا داشتند آن روز را جشن می‌گیرند. این روز نیز همانند سایر اعیاد اسلامی دارای  اعمالی می باشد که هر مسلمان با توجه به توان و بضع خود می تواند این فریضه‌ها را انجام دهد. در این مقاله عبادات و اعمال دینی مخصوص این روز را برای شما شرح می دهیم، اما در ابتدا نگاهی به تعریف و فلسفه فطر می اندازیم. با ما همراه باشید.

تعریف و فلسفه عید فطر

از آنجایی که عید به معنای بازگشت و فطر به طبیعت و فطرت  اشاره دارد، می توان گفت که در واقع فلسفه عیدفطر معنای بازگشت به خویشتن و فطرت الهی  است که در ذات بشر نهاده شده، و آغاز خوردن و آشامیدن بر اساس دستور الهی می باشد.

زیرا که مسلمانان بعد از یک ماه صیانت و نگهداری از گناه و کارهای بد، پاک می‌شوند و روز عید که غلبه بر شیطان است، را جشن می گیرند. در روز عید فطر مسلمان واقعی که خود را از هرگونه بدی در طول یک ماه مصون نگه داشته است، حقیقت واقعی خویش را باز می یابد، و مثل کودکی که تازه متولد شده، حقیقت و اصل خویش را پیدا می کند.

البته این حالات در روز عید به قول فرمایش حضرت علی(ع) شامل افرادی است که خدا روزه و نمازش را پذیرفته و در هر روز که از خدا نافرمانی نشود، آن روز عید است.

بنابراین کمترین پاداشی که برای هر مسلمان واجب الشرایط در این روز قرار داده شده است، اینکه گناهان او آمرزیده و پاک می شوند.

 

نگاهی به سایر جنبه های عید فطر

با توجه به آنکه هر مسلمانی بسته به نوع عظمت و بینشی که از روزه و واجبات درک کرده و نیز به معرفت رسیده است، عید فطر را جشن می گیرد. یعنی آنکه مراتب عید فطر برای هر فردی می تواند متفاوت باشد.

به این صورت که افراد با توجه به عمق درک خود از حقیقت روزه به استقبال عید فطر می روند. به‌طوریکه در این‌باره نیز میرزاجواد آقاملکی تبریزی (قدس سره) روزه داران را با توجه به نگاهشان به عظمت ماه رمضان و حقیقت روزه داری به پنج گروه تقسیم می کند. وی چهار گروه اول را روزه دارانی می داند که حقیقت روزه را درک نکرده اند و فقط با انجام واجبات و ترک مبطلات روزه، آن را اطاعت اجباری از خدا می دانند. آنان همچنین از اعضا و جوارح خود مراقبت نمی‌کنند و با دروغ و تهمت و ظلم و ستم زحمات خود را به باد می دهند. بنابراین در روز عید فطر نیز استقبال خاصی از این روز ندارند، و حتی بر سر خدا نیز به خاطر نخوردن و پرهیز غذایی منت می‌نهند. مگر آنکه در روز عید فطر که فرصتی است برای توبه و استغفار، حسن ظنشان به خدای بزرگ باشد و در نماز عیدفطر از خداوند طلب آمرزش کنند.

اما عالی ترین مراتب عید فطر برای روزه داران عارفی است که با لذت و شوق به ترک از پرهیزات پرداخته و در شب زنده داری و گرسنگی و تشنگی همواره به یاد خدا بودند. این گروه به مقام قربی نزد خدا می رسند و خدا آنها را به دلیل صداقت و اخلاصی که در عبادات و اعمالشان دیده است در جوار اولیا و اصفیای خود جای می دهد.

از دیگر جنبه هایی که برای لزوم و فلسفه عید فطر است، فقرزدایی و رسیدگی به محرومان است. زیرا با پرداخت فطریه به قشر آسیب دیده از لحاظ اقتصادی، در راه مانده ها، بدهکاران و غیره  توجه بیشتری می شود.

در واقع با فطریه می توان به افرادی که دچار شبهات و تزلزل ایمان از لحاظ باورهای دینی و اعتقادی شده اند کمک کرد، و مسلمان روزه دار خود را متعهد و مکلف به انجام زکات فطریه می کنند. زیرا که دادن فطریه باعث می شود تا مسلمان خود را از تعلقات دنیوی و هواهای مادی جدا نماید.

دیگر آنکه اجتماع در روز عید برای اقامه نماز فطر، باعث تقویت روحیه وحدت در مسلمانان می گردد. این روز به اهمیت ارتباط با هم‌نوعان  و رابطه محکم تر هر فرد با خدای خویش می پردازد.

روز عید فطر چنان مهم و متحول کننده است که بر روی جنبه های سیاسی نیز تاثیر گذار می باشد. به طوریکه بعضی از  رهبران سیاسی حرکت های سیاسی خود را علیه دشمنان دین و مخالفان با شریعت در روز عید فطر انجام داده اند. نمونه ای از این رهبران سیاسی ابومسلم خراسانی و سلیمان بن کثیر بودند که در چنین روزی در خطبه های نماز عید فطر شورش علیه بنی امیه را اعلام کرده و در روز عید از شهرهای ماورالنهر به پا خاستند و قیام کردند، و در مدت کوتاهی سلسله بنی امیه را منقرض ساختند.

 

اعمال شب و روز عید فطر

مهم ترین اعمال در این روز خواندن نماز عید فطر است. اما یک سری اعمال و کارهایی نیز هستند که هر فرد  مسلمان به طور مستحبی در شب و روز عید فطر  می‌تواند آنها را انجام دهد. این اعمال شامل موارد زیر است:

اعمال شب عید فطر
  • غسل به هنگام غروب آفتاب
  • خواندن بعضی نمازهای مخصوص این شب که در مفاتیح و سایر کتب دینی آمده است و استغفار کردن و خواندن دعا و بیتوته کردن در مسجد به منظور احیا در این شب
  • گفتن ذکر (( الله اکبر الله اکبر، لا اله الا الله و الله اکبر الله اکبر و لله الحمد الحمد لله علی ما هدانا و له الشکر علی ما اولانا ))، بعد از خواندن نماز مغرب و عشا و نماز صبح و نماز عید فطر
  • خواندن زیارت امام حسین ( ع )
  • تکرار ده مرتبه ذکر یا دایم الفضل علی البریه یا باسط الیدین بالعطیه یا صاحب المواهب السنیه صل علی محمد و آله خیر الوری السجیه واغفرلنا یا ذاالعلی فی هذه العشیه
  • ده رکعت نماز که به صورت پنج نماز دو رکعتی است که در هر رکعت بعد از حمد ده مرتبه سوره توحید قرایت می شود.
  • بعد از نماز مغرب و نافله آن خواندن دو رکعت نماز
  • اقامه چهارده رکعت نماز که به صورت نماز دو رکعتی بوده و بعد از هر دو رکعت سلام دهد و بعد از حمد نیز یک بار آیه الکرسی و سه مرتبه توحید خوانده شود.
اعمال روز عید فطر پیش از اذان ظهر
  • گفتن تکبیرات ذکر شده در شب عید، بعد از نماز صبح و عید فطر
  • پرداخت زکات فطره قبل از هر اعمالی
  • انجام غسل روز عید از ابتدای طلوع خورشید تا زمانی که نماز عید فطر خوانده شود
  • پوشیدن لباس نیکو و عطر زدن
  • افطار در اول روز قبل از خواندن نماز عید فطر
  • خواندن دعاهایی که از امام علی نقل شده قبل از خواندن نماز عید فطر
  • اقامه نماز عید فطر (لازم به ذکر است که اعمال این نماز در مفاتیح الجنان و ادعیه دیگر آمده است)
  • قرایت زیارت امام حسین (ع)
  • خواندن دعای ندبه